Goederen zijn niet zomaar verknochte goederen

Moet jij bij een scheiding jouw smartengeld, invaliditeitsuitkering of beroepsgereedschap delen met je ex-partner? Niet altijd. Het begrip verknochte goederen bepaalt wat echt van jou alleen is en wat toch in de verdeling valt. Dit artikel legt het uit in gewone taal, met concrete voorbeelden en juridische onderbouwing.

Acda en de Munnik zongen: CD van jou, CD van mij, maar gekregen van mijn moeder, dus van mij.

De boedelverdeling: niet alles is van jullie samen

Maar, wat is écht van jou en wat moet je delen?

Ben je voor 2018 getrouwd in gemeenschap van goederen? Dan geldt bij scheiding in principe: alles delen. Huis, spaargeld, schulden. De helft is van jou, de helft van je ex. Logisch, want jullie waren samen een financiële eenheid.

Maar er is een uitzondering die veel mensen niet kennen: ‘verknochte goederen’. Goederen die zo nauw verbonden zijn aan één persoon dat het onredelijk zou zijn ze te verdelen. De wet, en met name de rechtspraak van de Hoge Raad, erkent dat sommige bezittingen en schulden simpelweg te persoonlijk zijn om zomaar op tafel te gooien.

Dat klinkt misschien als een makkelijke escape. Dat is het niet. De rechter hanteert strenge eisen, en die zijn er niet voor niets.

Wat zijn verknochte goederen? De juridische definitie

De wettelijke basis is artikel 1:94 lid 5 van het Burgerlijk Wetboek:

Goederen en schulden die aan een van de echtgenoten op enigerlei bijzondere wijze verknocht zijn, vallen slechts in de gemeenschap voor zover die verknochtheid zich hiertegen niet verzet.

Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad vloeit verknochtheid voort uit de aard van het goed, zoals die mede door de maatschappelijke opvattingen wordt bepaald. Twee criteria dus, allebei tegelijk:

• De aard — wat is de oorsprong en het doel van dit goed of recht?
• Maatschappelijke opvattingen — wat vindt de samenleving redelijk?

Wat de wet bewust niet doet, is een vaste lijst geven. Dat is aan de rechter, die per geval beoordeelt. Precies daardoor ontstaan er conflicten bij scheiding: partijen zijn het oneens over wat wel of niet verknocht is, en beiden menen gelijk te hebben.

Verknochtheid bestaat in gradaties

Een belangrijk misverstand is dat verknochtheid een kwestie van alles of niets is. Dat klopt niet. Er zijn drie gradaties:

1. Volledig verknocht — Het goed valt buiten de gemeenschap én hoeft ook in waarde niet verrekend te worden. Het is juridisch gezien volledig van jou.

2. Deels verknocht — Het goed valt technisch in de gemeenschap, maar wordt bij verdeling altijd toegedeeld aan de persoon aan wie het verbonden is. De waarde moet dan wél worden verrekend. Je ex krijgt zijn of haar financiële aandeel, maar niet het goed zelf.

3. Niet verknocht — Gewoon in de boedel. Verdelen zoals alles andere.

Die gradaties maken het ingewikkeld, en dat is precies waar conflicten ontstaan. Want wat precies welke categorie heeft, is niet altijd zwart-wit.

Wat is wél verknocht? Concrete voorbeelden

Smartengeld en letselschade-uitkering

Smartengeld is een vergoeding voor persoonlijk leed, voor pijn, verdriet en verlies van levensvreugde na een ongeluk of mishandeling. De Hoge Raad heeft meerdere keren geoordeeld dat het smartengeld-deel van een letselschade-uitkering verknocht is aan de persoon die het heeft geleden. Het is immers compensatie voor iets dat hem of haar alleen is overkomen.

Let op: een letselschade-uitkering bestaat vaak uit meerdere componenten. Verlies van arbeidsvermogen, medische kosten, smartengeld. Niet elk deel is automatisch verknocht. Het materiële deel (bijv. gemist inkomen) is dat doorgaans niet.

Invaliditeitspensioen en arbeidsongeschiktheidsuitkering

Een invaliditeitspensioen dat is gekoppeld aan de persoonlijke arbeidsongeschiktheid van één partner, is in de rechtspraak structureel als volledig verknocht aangemerkt. In elk geval zolang die persoon jonger is dan 65 jaar. De logica: het goed dient uitsluitend om het inkomensverlies van die ene persoon te compenseren. Je ex heeft geen last gehad van die arbeidsongeschiktheid, dus mag er ook niet van profiteren.

Beroepsspecifieke goederen

Gereedschap, apparatuur of materialen die onlosmakelijk verbonden zijn aan de beroepsuitoefening van één partner kunnen verknocht zijn. Denk aan het instrumentarium van een edelsmid, of de apparatuur van een zelfstandig kapper of violist. Het goed heeft uitsluitend functie voor die ene persoon en verliest zijn waarde als het bij de ander terechtkomt.

Intellectuele eigendom (uitvindersrecht)

Een octrooi of patent waarvan de betrokken partner zelf de uitvinder is, valt deels buiten de gemeenschap. De waarde wordt wél verrekend, maar het recht zelf wordt toegedeeld aan de uitvinder.

VOF-aandelen

Aandelen in een vennootschap onder firma vallen formeel buiten de gemeenschap van goederen, maar de waarde ervan moet bij scheiding wél worden gedeeld. Dit is een typisch voorbeeld van de tweede gradatie: deels verknocht.

Wat is níet verknocht? Veelgemaakte vergissingen

De ontslagvergoeding (Gouden Handdruk)

Veel mensen denken dat een ontslagvergoeding van hen persoonlijk is. De Hoge Raad denkt daar anders over: een ontslagvergoeding is niet verknocht. Het is een financiële vergoeding voor ontslag, geen compensatie voor persoonlijk leed of lichamelijk letsel. Gewoon in de boedel dus.

Uitkering bij onteigening

Een vergoeding die je ontvangt omdat de overheid jouw eigendom onteigent, valt niet onder verknochtheid. Het is simpelweg een geldvordering die in de gemeenschap valt.

Huurrechten

Het recht op een huurovereenkomst, ook als die op jouw naam staat, is niet verknocht. Bij de verdeling moeten ook huurrechten worden meegewogen.

Sieraden en kleding? Voorzichtigheid geboden!

Hier bestaat veel verwarring. Kleding en persoonlijke sieraden worden in de volksmond snel als “verknocht” beschouwd. Juridisch is dat genuanceerder. Emotionele waarde is onvoldoende. De rechter kijkt naar de aard en maatschappelijke opvattingen.

De gouden regel: het feit dat jij iets heel dierbaar vindt, maakt het juridisch nog geen verknocht goed. De Hoge Raad heeft bewust strenge eisen gesteld om te voorkomen dat iedereen bij een scheiding zijn favoriete bezittingen als “verknocht” claimt. De rechter pikt dat niet.

Verknochtheid en huwelijkse voorwaarden

Trouwde je onder huwelijkse voorwaarden? Dan kunnen de regels rondom verknochtheid deels anders uitpakken, afhankelijk van wat er in de akte staat. In sommige gevallen zijn er expliciet afspraken gemaakt over bepaalde vermogensbestanddelen, die dan de verknochtheidsregeling kunnen doorkruisen of aanvullen.

Maar ook dan: wat partijen in een onderhandse overeenkomst afspreken over verknochtheid, bindt volgens de rechter niet. Verknochtheid is een eigenschap van het goed zelf, geen etiket dat je er op plakt.

Veelgestelde vragen

Kunnen wij zelf in een echtscheidingsconvenant afspreken wat verknocht is?

Jullie kunnen afspreken hoe jullie omgaan met verknochte goederen in de verdeling. Maar de juridische kwalificatie: is iets verknocht of niet?, is niet vrij te bepalen. Als jullie er niet uitkomen en de rechter eraan te pas moet komen, beslist die op basis van wet en rechtspraak, niet op basis van jullie afspraak.

Mijn ex claimt dat zijn/haar letselschade-uitkering verknocht is. Klopt dat?

Deels mogelijk, maar niet automatisch. Het smartengeld-component van een letselschade-uitkering kan verknocht zijn. Het deel dat inkomstenderving vergoedt, is dat doorgaans niet. Bovendien moet de uitkering nog aantoonbaar aanwezig zijn in het vermogen als een herkenbaar afzonderlijk bedrag, anders vervalt de verknochtheid van rechtswege.

Wij zijn na 1 januari 2018 getrouwd. Geldt dit dan ook?

Ja. Ook bij de beperkte gemeenschap van goederen, die geldt voor huwelijken gesloten vanaf 1 januari 2018, kent de wet verknochtheid. Goederen die al vóór het huwelijk privé waren, vallen sowieso buiten de gemeenschap. Maar ook tijdens het huwelijk verkregen verknochte goederen blijven buiten de gemeenschap.

Wanneer wordt een conflict over verknochtheid écht een probleem?

Bijna altijd wanneer er grote bedragen mee gemoeid zijn. Denk aan een invaliditeitsuitkering van tienduizenden euro’s, een letselschade-uitkering, een substantieel VOF-vermogen, of sierraden die als investering zijn gekocht. In dat soort gevallen zien wij bij het Nederlands Conflictinstituut dat partijen vastlopen. Niet omdat de wet onduidelijk is, maar omdat de emoties hoog oplopen en het vertrouwen ontbreekt om het samen op te lossen.

Dat is vaak de situatie bij huisdieren, want wie krijgt de hond of kat? Huisdieren zijn gewoon inboedel die verdeeld moeten worden. Echter er zitten emoties en kosten aan. Voor een hond kun je nog een omgangsregeling afspreken, maar voor een territoriaal beest zoals een kat lukt dat niet. Maar, je zou van verknochtheid kunnen spreken als het huisdier al van één van de partners was vóór het huwelijk. Maar wat vindt de hond daarvan? Aan wie is de hond het meest verknocht als baasje?

De ironie: een juridische procedure over verknochtheid kost tijd, geld en energie. En de uitkomst is zelden zo zwart-wit als beide partijen hopen.

Onze aanpak: helder, eerlijk en zonder onnodige strijd

Bij het Nederlands Conflictinstituut werken wij met erkende mediators en conflictmanagers die gespecialiseerd zijn in vermogensrechtelijke kwesties bij scheiding. Wij brengen de juridische kaders helder in kaart, inclusief de vraag wat verknocht is en wat niet, en begeleiden jullie naar afspraken die houdbaar zijn.

Geen onnodig juridisch gevecht. Geen rekeningen die hoger worden dan het bedrag waarover je strijdt. Wél duidelijkheid, respect voor elkaars positie, en een oplossing die je kunt uitleggen aan je kinderen.

Samenvatting

Goed of recht	Verknocht?
Smartengeld (immaterieel deel letselschade)	Vaak ja — volledig
Invaliditeitspensioen / AOV-uitkering	Ja — volledig
Beroepsspecifiek gereedschap	Vaak ja
Intellectuele eigendom (uitvinder zelf)	Deels — waarde wél verrekenen
VOF-aandelen	Deels — waarde wél verrekenen
Ontslagvergoeding (Gouden Handdruk)	Nee
Uitkering bij onteigening	Nee
Huurrecht	Nee
Kleding en persoonlijke sieraden	Afhankelijk van omstandigheden
Sieraden met uitsluitend emotionele waarde	Nee — tenzij juridisch onderbouwd

Twijfel je of iets verknocht is in jouw situatie? Dan is dat precies het moment om niet te gokken, maar te overleggen met iemand die het weet. Wij bespreken graag met je wat de juridische realiteit is in jouw specifieke situatie. Neem vrijblijvend contact op: www.conflictinstituut.nl/contact  |  085-0607801  |  info@conflictinstituut.nl

Dit artikel is geschreven door het Nederlands Conflictinstituut op basis van in 2026 geldend Nederlands recht (art. 1:94 BW) en vaste jurisprudentie van de Hoge Raad. Het artikel heeft een informatief karakter en vervangt geen juridisch advies op maat.