Je hebt recht op partneralimentatie als je na een scheiding niet in staat bent om volledig in je eigen levensonderhoud te voorzien en je ex-partner over voldoende financiële draagkracht beschikt. Het recht op partneralimentatie is gebaseerd op de huwelijkse solidariteit: de gedachte dat een huwelijk of geregistreerd partnerschap financiële verplichtingen met zich meebrengt die niet automatisch eindigen op de dag van de scheiding. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over partneralimentatie, van de berekening tot de duur en de rol van mediation.
Wanneer heb je recht op partneralimentatie?
Je hebt recht op partneralimentatie wanneer je na een echtscheiding of ontbinding van een geregistreerd partnerschap onvoldoende inkomsten hebt om in je eigen levensonderhoud te voorzien, en je ex-partner de financiële ruimte heeft om bij te dragen. Twee voorwaarden staan centraal: jouw behoefte en de draagkracht van de ander.
De behoefte wordt bepaald op basis van de welstand tijdens het huwelijk. Rechters kijken naar het levensniveau dat jullie samen gewend waren, en berekenen welk bedrag nodig is om dat niveau redelijkerwijs voort te zetten. Daarna wordt gekeken of je zelf een deel van die behoefte kunt invullen met eigen inkomsten of inkomsten die je redelijkerwijs kunt verwerven.
Partneralimentatie geldt na een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Samenwoners hebben in principe geen recht op partneralimentatie, tenzij zij in hun samenlevingscontract afspraken hebben gemaakt over financiële bijdragen na beëindiging van de relatie.
Hoe wordt de hoogte van partneralimentatie berekend?
De hoogte van partneralimentatie wordt berekend aan de hand van twee factoren: de behoefte van de alimentatiegerechtigde en de draagkracht van de alimentatieplichtige. De Expertgroep Alimentatienormen publiceert jaarlijks richtlijnen die rechters en advocaten als leidraad gebruiken bij deze berekening.
Bij de berekening van de behoefte wordt doorgaans uitgegaan van 60% van het netto gezinsinkomen tijdens het huwelijk, verminderd met de eigen inkomsten van de ontvangende partij. Dit percentage is gebaseerd op de gedachte dat een eenpersoonshuishouden minder kosten heeft dan een tweepersoonshuishouden.
De draagkracht van de betalende partij wordt berekend op basis van diens netto inkomen, verminderd met vaste lasten zoals woonlasten, zorgverzekering en een bedrag voor overige noodzakelijke kosten. Wat daarna overblijft, is de ruimte waaruit alimentatie betaald kan worden. Zijn er ook kinderen, dan gaat kinderalimentatie voor op partneralimentatie bij de berekening van de draagkracht.
De uitkomst van deze berekening is geen vaste formule die altijd hetzelfde resultaat geeft. Persoonlijke omstandigheden, zoals een lopende hypotheek, schulden of de zorg voor kinderen, kunnen de hoogte aanzienlijk beïnvloeden.
Hoe lang duurt partneralimentatie?
De maximale duur van partneralimentatie is in 2020 wettelijk gewijzigd. Sindsdien geldt als hoofdregel dat partneralimentatie maximaal de helft van de duur van het huwelijk loopt, met een absoluut maximum van vijf jaar. Hierop bestaan echter belangrijke uitzonderingen.
- Lang huwelijk met jongste kind onder 12 jaar: als het huwelijk langer dan vijftien jaar duurde en het jongste kind nog geen twaalf jaar oud is, loopt de alimentatie door totdat het jongste kind twaalf jaar wordt.
- Lang huwelijk en leeftijd boven 50 jaar: als het huwelijk langer dan vijftien jaar duurde en de alimentatiegerechtigde ten tijde van de scheiding ouder is dan vijftig jaar, kan de alimentatieduur worden verlengd tot maximaal tien jaar.
- Huwelijk van meer dan vijftien jaar met geboortejaar vóór 1970: voor mensen die geboren zijn vóór 1 januari 1970 en een huwelijk van meer dan vijftien jaar hadden, kan de alimentatieduur oplopen tot twaalf jaar.
Partneralimentatie eindigt in ieder geval wanneer de ontvanger opnieuw trouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenwonen als waren zij gehuwd.
Kan partneralimentatie worden gewijzigd of stopgezet?
Ja, partneralimentatie kan worden gewijzigd of stopgezet wanneer de omstandigheden na de scheiding ingrijpend veranderen. Zowel de betalende als de ontvangende partij kan een verzoek tot wijziging indienen bij de rechter of in onderling overleg nieuwe afspraken maken.
Veelvoorkomende redenen voor wijziging zijn:
- Een aanzienlijke inkomensverandering bij de betalende partij, bijvoorbeeld door ontslag of arbeidsongeschiktheid
- Hogere inkomsten bij de ontvangende partij, waardoor de behoefte is afgenomen
- Samenwonen van de ontvanger met een nieuwe partner
- Hertrouwen of een nieuw geregistreerd partnerschap van de ontvanger
- Pensionering van de betalende partij
Partijen kunnen ook bij het vastleggen van de echtscheidingsafspraken overeenkomen dat de alimentatie na een bepaalde periode automatisch wordt herzien of verlaagd. Dergelijke afspraken moeten schriftelijk worden vastgelegd en worden doorgaans opgenomen in een echtscheidingsconvenant.
Stopzetting zonder rechterlijke uitspraak of wederzijdse instemming is niet toegestaan. Wie eigenmachtig stopt met betalen, riskeert juridische stappen van de ontvanger, inclusief invordering via het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO).
Wat is het verschil tussen partneralimentatie en kinderalimentatie?
Partneralimentatie is een financiële bijdrage van de ene ex-partner aan de andere, bedoeld om een inkomensverschil na de scheiding te compenseren. Kinderalimentatie is een bijdrage aan de kosten van verzorging en opvoeding van de kinderen. De twee regelingen hebben een andere grondslag, een andere berekeningswijze en een andere duur.
De belangrijkste verschillen op een rij:
- Ontvanger: partneralimentatie gaat naar de ex-partner; kinderalimentatie gaat naar de verzorgende ouder ten behoeve van het kind.
- Duur: kinderalimentatie loopt in principe door totdat het kind 21 jaar wordt; partneralimentatie is aan een wettelijk maximum gebonden.
- Prioriteit: bij de berekening van de draagkracht gaat kinderalimentatie voor op partneralimentatie.
- Fiscale behandeling: partneralimentatie was lange tijd aftrekbaar voor de betaler en belast voor de ontvanger, maar de fiscale regels hieromtrent zijn de afgelopen jaren gewijzigd. Het is verstandig om actueel fiscaal advies in te winnen.
- Beëindiging: kinderalimentatie eindigt niet bij hertrouwen van de ontvangende ouder; partneralimentatie wel.
Hoe kan mediation helpen bij partneralimentatie?
Mediation bij echtscheiding biedt een effectieve manier om samen tot alimentatieafspraken te komen, zonder dat een rechter de knoop doorhakt. Een mediator begeleidt beide partijen in gesprekken over de financiële situatie, zodat jullie zelf de hoogte, duur en voorwaarden van de partneralimentatie bepalen. Dit leidt doorgaans tot duurzamere afspraken dan een rechterlijke uitspraak.
Tijdens mediation worden alle financiële gegevens transparant op tafel gelegd: inkomsten, vaste lasten, vermogen en toekomstverwachtingen. De mediator helpt beide partijen om vanuit hun eigen belangen te redeneren en gezamenlijk een oplossing te vinden die voor beiden werkbaar is. Omdat de uitkomst door jullie zelf is bepaald, is de kans groter dat beide partijen zich aan de afspraken houden.
Mediation is ook aanzienlijk sneller en goedkoper dan een gerechtelijke procedure. Bovendien blijft de communicatie tussen ex-partners beter behouden, wat vooral van belang is wanneer er ook kinderen in het spel zijn.
Hoe het Conflictinstituut helpt bij partneralimentatie en scheiding
Het Nederlands Conflictinstituut begeleidt particulieren door het volledige scheidingstraject, inclusief vraagstukken rondom partneralimentatie. De aanpak is integraal: naast mediators werken ook financieel en juridisch specialisten samen om tot een oplossing te komen die recht doet aan de situatie van beide partijen. Geen standaardformulieren, maar maatwerk op basis van jouw specifieke omstandigheden.
Wat het Conflictinstituut biedt bij scheidingsvraagstukken:
- Begeleiding bij het berekenen en vastleggen van partneralimentatie en kinderalimentatie
- Mediation bij echtscheiding door MfN- of ADR-geregistreerde mediators
- Juridische en financiële ondersteuning binnen hetzelfde team
- Hulp bij het opstellen van een echtscheidingsconvenant en ouderschapsplan
- Begeleiding bij het ontbinden van een samenlevingscontract
- Ondersteuning bij het voorkomen van toekomstige conflicten over gewijzigde omstandigheden
Wil je weten wat het Conflictinstituut voor jou kan betekenen? Bekijk het aanbod voor scheiding en uit elkaar gaan of lees meer over de werkwijze van het Conflictinstituut. Een eerste oriënterend gesprek is de beste stap om te ontdekken welke aanpak bij jouw situatie past.
Veelgestelde vragen
Heb ik als samenwoner toch recht op partneralimentatie als we geen samenlevingscontract hebben?
Nee, zonder samenlevingscontract heb je als samenwoner in principe geen recht op partneralimentatie. De wet kent deze verplichting alleen toe aan ex-echtgenoten en ex-geregistreerde partners. Heb je wel samengewoond maar geen contract, dan kun je hooguit proberen een financiële bijdrage te claimen op basis van ongerechtvaardigde verrijking, maar dat is juridisch een stuk lastiger te onderbouwen. Overweeg je samen te wonen? Laat dan altijd een samenlevingscontract opstellen met duidelijke afspraken over financiële verplichtingen bij een eventuele breuk.
Wat gebeurt er als mijn ex-partner weigert partneralimentatie te betalen?
Als je ex-partner weigert te betalen en de alimentatie is vastgelegd in een rechterlijke uitspraak of een notarieel echtscheidingsconvenant, kun je invordering aanvragen via het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO). Het LBIO kan de alimentatie rechtstreeks inhouden op het loon of de uitkering van je ex-partner. Eigenmachtig stoppen met betalen is juridisch niet toegestaan en kan leiden tot verdere juridische stappen, inclusief beslaglegging op bezittingen.
Telt mijn nieuwe inkomen of nieuwe baan mee als de alimentatie opnieuw wordt berekend?
Ja, als jouw inkomenssituatie als ontvanger significant verbetert, kan dat een reden zijn voor de betalende partij om een wijziging van de alimentatie aan te vragen. De rechter of mediator zal dan opnieuw kijken naar jouw behoefte in verhouding tot je nieuwe inkomen. Het is daarom verstandig om bij een nieuwe baan of aanzienlijke inkomensverhoging proactief contact op te nemen met je ex-partner of een mediator, zodat jullie samen tot aangepaste afspraken kunnen komen zonder dat het tot een juridische procedure hoeft te escaleren.
Kunnen mijn ex-partner en ik zelf de hoogte en duur van de partneralimentatie afspreken, of bepaalt de rechter dat altijd?
Jullie mogen de hoogte, duur en voorwaarden van partneralimentatie volledig in onderling overleg bepalen, bijvoorbeeld via mediation. De wettelijke richtlijnen gelden als uitgangspunt, maar partijen hebben de vrijheid om hiervan af te wijken als beiden het daarmee eens zijn. De gemaakte afspraken worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant, dat vervolgens door de rechter wordt bekrachtigd. Alleen als partijen er samen niet uitkomen, beslist de rechter.
Wat zijn veelgemaakte fouten bij het vastleggen van alimentatieafspraken?
Een van de meest voorkomende fouten is het maken van mondelinge afspraken die later niet afdwingbaar blijken te zijn. Andere veelgemaakte fouten zijn: geen indexeringsclausule opnemen (waardoor de alimentatie niet meestijgt met de inflatie), geen rekening houden met toekomstige wijzigingen zoals pensionering of arbeidsongeschiktheid, en het niet laten controleren van de afspraken door een juridisch of financieel specialist. Zorg altijd dat afspraken schriftelijk worden vastgelegd in een notarieel convenant en laat dit opstellen of controleren door een professional.
Heeft partneralimentatie nog fiscale gevolgen voor mij als betaler of ontvanger?
Ja, de fiscale behandeling van partneralimentatie is de afgelopen jaren veranderd. Voor alimentatie die is vastgelegd vóór 1 januari 2020 gelden andere regels dan voor afspraken die daarna zijn gemaakt. Betaalde partneralimentatie is onder bepaalde voorwaarden nog steeds aftrekbaar voor de betaler, en voor de ontvanger geldt dat het als belastbaar inkomen wordt aangemerkt. Omdat de fiscale regels complex en aan verandering onderhevig zijn, is het sterk aan te raden om actueel fiscaal advies in te winnen bij een belastingadviseur of financieel specialist.
Hoe lang duurt een mediationtraject voor partneralimentatie gemiddeld?
Een mediationtraject specifiek gericht op alimentatieafspraken duurt gemiddeld twee tot vier sessies, afhankelijk van de complexiteit van de financiële situatie en de mate van overeenstemming tussen partijen. Als de scheiding in haar geheel via mediation wordt begeleid — inclusief verdeling van bezittingen, kinderalimentatie en een ouderschapsplan — kan het traject iets langer duren, maar is het nog altijd aanzienlijk sneller dan een gerechtelijke procedure. De meeste mediationtrajecten worden binnen één tot drie maanden afgerond.
