Wie betaalt wat bij scheiding? Hypotheek én huurwoning?

Je gaat scheiden en opeens betaal je huur én de hypotheek van een huis waar je niet meer woont

Dat voelt niet eerlijk. En toch is het precies wat de wet in veel gevallen van je vraagt. Maar er zijn ook rechten die je hebt, en die de meeste mensen niet kennen.

In dit artikel leggen we stap voor stap uit hoe het zit met de woonlasten bij scheiding: wie betaalt wat, wanneer, en wat je kunt doen als het dreigt vast te lopen. We behandelen zowel koopwoningen als huurwoningen, inclusief de situaties die mensen het meest verrassen.

Eerst dit: het moment dat alles bepaalt

Veel mensen denken dat de scheiding begint op de dag dat één van jullie het huis verlaat. Juridisch gezien is dat niet zo. De scheiding is pas officieel op de dag dat de rechter de echtscheiding inschrijft in de registers van de burgerlijke stand. Dat kan maanden, soms meer dan een jaar, na het feitelijke vertrek zijn.

Dat ene moment bepaalt welke rechten en plichten er gelden. Vóór die datum gelden andere regels dan erna. Daarom bespreken we de situatie in drie fasen en daarna de bijzondere situaties rondom huurwoningen.

Fase 1: je bent het huis uit, maar officieel nog getrouwd

Wie betaalt de hypotheek als één partner het huis heeft verlaten?

Zolang jullie nog officieel getrouwd zijn, zijn jullie allebei verplicht om bij te dragen aan de kosten van het huishouden en naar evenredigheid van jullie inkomens. Dat staat in artikel 1:84 van het Burgerlijk Wetboek. Die verplichting geldt ook als één van jullie al is vertrokken en elders woont.

Concreet: ook als je al ergens anders woont en huur betaalt, ben je in beginsel nog steeds voor de helft verantwoordelijk voor de eigenaarslasten van de gezamenlijke woning. Denk aan:

Hypotheekrente en aflossing
Opstalverzekering
Onroerendezaakbelasting (OZB) — het eigenaarsdeel

Kan ik mijn huurkosten verrekenen met de hypotheek?

Nee, nog niet. De huur die je betaalt voor je tijdelijke woning, kun je in deze fase niet rechtstreeks verrekenen met de hypotheeklasten. De wet beschouwt dit als de normale situatie: jullie zorgen nog steeds voor elkaar, ook financieel. Dat verandert pas na de officiële inschrijving van de scheiding.

Wie betaalt gas, water en licht?

Degene die in de woning woont. De gebruikerslasten: gas, water, licht, huisvuil, komen altijd voor rekening van degene die er daadwerkelijk woont, ongeacht wie eigenaar is.

Wat als mijn ex de hypotheek niet betaalt?

Dan kun jij daarvoor worden aangesproken door de bank. Jullie zijn allebei hoofdelijk aansprakelijk voor de hypotheekschuld. De bank mag de volledige schuld opeisen bij wie dan ook van jullie, ook als jij de woning allang hebt verlaten.

Dit risico verdwijnt pas als je officieel wordt ontslagen uit die aansprakelijkheid via de notaris, met goedkeuring van de hypotheekverstrekker. Zorg dat dit zo snel mogelijk geregeld wordt en zet het in het scheidingsconvenant.

Uitzondering: jullie wonen ongetrouwd samen

Voor samenwoners zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap gelden andere regels. Jullie hebben die wederzijdse zorgplicht niet. Zodra jullie feitelijk uit elkaar gaan en gescheiden financiën voeren, veranderen de spelregels direct. Je kunt dan al eerder aanspraak maken op een vergoeding voor het gebruik van de woning.

Fase 2: de scheiding is ingeschreven, maar de woning staat er nog

Na de officiële inschrijving van de scheiding zijn jullie geen echtpaar meer, maar jullie zijn nog wel allebei eigenaar van de woning, zolang die niet is verkocht of toebedeeld. Dat kan lang duren, soms jaren.

Zijn jullie na de scheiding allebei nog verantwoordelijk voor de hypotheek?

Ja. Zolang de woning gezamenlijk eigendom is, zijn jullie allebei verplicht om naar rato van jullie eigendomsaandeel bij te dragen aan de eigenaarslasten (art. 3:172 BW). Het maakt niet uit wie er woont, de verplichting geldt voor beide eigenaren.

Wat is een gebruiksvergoeding bij scheiding en heb ik er recht op?

Tegenover die draagplicht staat de gebruiksvergoeding: een bedrag dat de achterblijvende partner betaalt aan de vertrekkende partner, als compensatie voor het exclusieve gebruik van een gezamenlijk eigendom. De grondslag is artikel 3:169 BW: beide eigenaren hebben recht op gebruik van de woning. Wie de ander daarvan uitsluit, moet die ander schadeloos stellen.

Je hebt er in beginsel recht op zodra de scheiding officieel is ingeschreven, en soms al eerder, vanaf het moment dat het verzoekschrift tot echtscheiding is ingediend. Vraag het tijdig aan en leg het schriftelijk vast.

Hoe hoog is de gebruiksvergoeding bij scheiding?

Er is geen vaste formule. De rechter kijkt naar de omstandigheden. In de praktijk zijn vier methoden gangbaar:

Percentage van de overwaarde — meestal 2,5 tot 4% per jaar over jouw helft van de overwaarde. De meest gebruikte methode bij een woning met duidelijke overwaarde.
Markthuurwaarde — wat zou de woning op de vrije huurmarkt opbrengen? Jouw aandeel daarin is de vergoeding.
Helft van de hypotheekrente — de achterblijver betaalt de volledige hypotheekrente, zodat jij effectief bevrijd bent van jouw deel.
Alle eigenaarslasten voor de achterblijver — wordt toegepast bij weinig of geen overwaarde.

Jouw huurkosten elders spelen ook mee. Het Gerechtshof Den Haag heeft in 2018 geoordeeld dat de rechter hiermee rekening moet houden bij de beoordeling van wat redelijk is (ECLI:NL:GHDHA:2018:3226).

Mag je de hypotheekrente nog aftrekken na het verlaten van de woning?

Ja, maar tijdelijk. De scheidingsregeling (art. 3.111 lid 4 Wet IB 2001) geeft je maximaal twee jaar het recht om de hypotheekrente op jouw deel af te blijven trekken, mits je ex nog in de woning woont als hoofdverblijf.

Zodra ook de achterblijvende partner vertrekt, geldt de verhuisregeling: hypotheekrenteaftrek voor de rest van het vertrekjaar plus nog drie volledige jaren daarna, of totdat de woning is verkocht. Na afloop van de scheidingsregeling verhuist jouw aandeel fiscaal naar box 3.

Fase 3: de woning wordt verkocht of overgenomen

Op het moment van verkoop of overdracht aan één van jullie worden alle openstaande rekeningen vereffend. Alles wat je meer hebt betaald dan jouw aandeel, is een vordering op de ander die wordt verrekend met de opbrengst.

Houd ook rekening met het volgende:

Eigen geld ingebracht? Als je privégeld hebt gebruikt voor de woning, zoals een erfenis of schenking, heb je op grond van artikel 1:87 BW een vergoedingsrecht. Je krijgt dat bedrag terug bij de verdeling. Niet automatisch een deel van de waardestijging, tenzij dat expliciet is afgesproken.
Bijleenregeling: koop je een nieuwe woning? Dan moet je de overwaarde uit de verkoop meenemen in de financiering. Anders verlies je recht op hypotheekrenteaftrek over dat deel.
Meer afgelost dan jouw deel? Dat wordt volledig verrekend bij de verdeling van de opbrengst.

Overzicht: wie betaalt wat en wanneer bij scheiding?

Fase	Huurkosten vertrekkende partner	Hypotheeklasten	Fiscaal
Fase 1 — nog gehuwd	Niet verrekenbaar — vallen onder de zorgplicht (art. 1:81 BW)	Allebei draagplichtig; meerbetaling wordt later verrekend	Rente meerbetaald door één partner kan gelden als alimentatie
Fase 2 — na scheiding, woning onverdeeld	Tellen mee bij beoordeling gebruiksvergoeding	Allebei draagplichtig (art. 3:172 BW); gebruiksvergoeding als compensatie	Scheidingsregeling: max. 2 jaar hypotheekrenteaftrek (art. 3.111 lid 4 IB)
Fase 3 — verkoop of overdracht	Geen aanspraken meer	Vorderingen worden verrekend bij verdeling opbrengst	Bijleenregeling bij aankoop nieuwe woning

Huurwoning bij scheiding: wie heeft recht op het huurcontract?

Tot nu toe ging het over koopwoningen. Maar voor veel mensen speelt er ook een huurwoning — als echtelijke woning, als tijdelijke oplossing tijdens de scheiding, of als beide partners elk een huurwoning hebben. De wet heeft hiervoor duidelijke regels, maar die zijn lang niet iedereen bekend.

Automatisch medehuurder: wat betekent dat?

De kern van het huurrecht bij scheiding staat in artikel 7:266 lid 1 BW: ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap, dan ben je automatisch medehuurder van elke huurwoning die jullie echtelijke woning is, ook als jouw naam niet op het huurcontract staat, en ook als het contract vóór het huwelijk is gesloten.

Dat geldt trouwens ook de andere kant op: teken je tijdens het huwelijk een nieuw huurcontract op jouw naam alleen, dan wordt je partner automatisch medehuurder van die woning, ook als diegene er nooit heeft gewoond. Dat kan onverwachte gevolgen hebben bij een conflictueuze scheiding.

De huurwoning als echtelijke woning: wie mag er blijven wonen na scheiding?

Dit is de meest voorkomende huurwoningSituatie bij scheiding. Jullie wonen samen in een huurwoning — en nu moeten jullie beslissen wie er blijft.

De wet geeft beide partners gelijk recht. Jullie moeten er samen uit zien te komen. Lukt dat niet, dan kan de rechter op grond van artikel 7:266 lid 5 BW bepalen wie de huurder wordt. De rechter weegt daarbij:

Kinderen — bij welke ouder wonen ze? Die ouder heeft in de regel de sterkste aanspraak, zodat kinderen niet ook nog eens moeten verhuizen.
Financiële draagkracht — wie kan de huur zelfstandig betalen?
Alternatieven — wie kan het makkelijkst ergens anders terecht?
Binding aan de buurt — werk, school, zorgbehoefte of sociaal netwerk.
Verblijfsduur — hoe lang iemand al in de woning woont telt mee, maar is niet doorslaggevend.

De rechter bepaalt ook vanaf welke datum de huur overgaat op de achterblijvende partner. Vanaf dat moment is de vertrekkende partner niet langer aansprakelijk voor de huur.

Praktisch: zodra jullie weten wie blijft, meld dit bij de verhuurder. Die past het huurcontract aan. Zolang het contract niet is aangepast, blijf je als vertrekkende partner juridisch medehuurder en dus aansprakelijk voor de huur. Bij sociale huurwoningen gelden aanvullende regels, zoals inkomensgrenzen en een huisvestingsvergunning.

Huurtoeslag: huurtoeslag is persoonsgebonden. Degene die in de woning blijft, kan mogelijk zelfstandig huurtoeslag aanvragen. Geef wijzigingen altijd tijdig door aan de Belastingdienst om terugvorderingen te voorkomen.

Koopwoning én een nieuwe huurwoning tijdens de scheiding: wat zijn de risico’s?

Eén partner verlaat de gezamenlijke koopwoning en huurt tijdelijk een woning. Nu zijn er twee woonobjecten in beeld, met elk hun eigen juridisch regime. Dit is de situatie die de meeste verwarring oplevert.

Het verassende: ook als de tijdelijke huurwoning alleen op naam van de vertrekkende partner staat, wordt de achterblijvende partner automatisch medehuurder van die woning, zolang het huwelijk nog niet officieel is ontbonden (art. 7:266 lid 1 BW). De wet maakt geen onderscheid tussen de echtelijke woning en een andere gehuurde woning.

Dat brengt twee risico’s met zich mee:

De achterblijvende partner kan in theorie aanspraak maken op de huurwoning die jij als tijdelijk onderdak hebt gehuurd.
De achterblijvende partner is medeverantwoordelijk voor jouw huurbetalingen, ook als diegene er nooit heeft gewoond.

In de praktijk levert dit zelden problemen op als jullie in goed overleg zijn. Bij een conflictueuze scheiding kan het wél een onverwacht breekijzer worden. Leg daarom in het scheidingsconvenant altijd expliciet vast welke partner welk huurcontract behoudt en op welk moment het medehuurderschap eindigt.

Hoe kijken wij hier als mediator naar? We leggen beide woonobjecten naast elkaar. De huurkosten van de tijdelijke woning beïnvloeden de berekening van de gebruiksvergoeding voor de koopwoning én de draagkracht voor alimentatie. Die twee vragen beïnvloeden elkaar direct. Wie ze los van elkaar behandelt, mist het totaalplaatje.

Twee huurwoningen bij scheiding: wie heeft recht op welke woning?

Soms hebben beide partners elk een huurwoning. De één had al een woning vóór het huwelijk, de ander heeft er tijdens de scheiding een gehuurd. Of ze wonen al een tijdje apart, elk in een eigen gehuurde woning. Wie heeft dan recht op welke?

Huurwoning van vóór het huwelijk, nooit gezamenlijk bewoond: het medehuurderschap van artikel 7:266 BW is gekoppeld aan het hoofdverblijf. Heeft de ander er nooit gewoond, dan is het medehuurderschap zwak. In de regel blijft die woning bij de oorspronkelijke huurder, maar controleer dit altijd, want de feiten bepalen de uitkomst.

Huurwoning gehuurd ná de officiële inschrijving van de scheiding: eenvoudig. Die woning staat volledig op jouw naam. Je ex-partner is geen medehuurder meer. Het automatische medehuurderschap van rechtswege geldt alleen tijdens het huwelijk.

Huurwoning gehuurd ná het feitelijke vertrek maar vóór de inschrijving: dan gelden de risico’s van de vorige sectie. Formeel is de ander nog steeds medehuurder.

Zijn er twee huurwoningen in beeld? Leg dan in het scheidingsconvenant vast wie het huurrecht op welke woning behoudt, informeer beide verhuurders tijdig en controleer of er nog wederzijds medehuurderschap bestaat dat moet worden afgedekt.

Overzicht: huurrecht bij scheiding

Situatie	Juridische positie	Wie heeft recht op de woning?	Aandachtspunt
Huurwoning als echtelijke woning	Beiden medehuurder (art. 7:266 lid 1 BW), ongeacht wie tekende	Gelijk recht; bij conflict beslist rechter (art. 7:266 lid 5 BW)	Verhuurder tijdig informeren; contract aanpassen
Nieuwe huurwoning gehuurd tijdens huwelijk	Partner is automatisch medehuurder zolang huwelijk voortduurt	Beide partners hebben formeel aanspraak	Vastleggen in convenant wie welk contract behoudt
Huurwoning van vóór het huwelijk, nooit gedeeld	Medehuurderschap zwak (geen hoofdverblijf)	In de regel bij de oorspronkelijke huurder	Feiten en contract controleren
Beiden een eigen huurwoning	Mogelijk wederzijds medehuurderschap zolang huwelijk duurt	In principe ieder de eigen woning	Medehuurderrisico’s expliciet wegwerken in convenant

Veelgestelde vragen over woonlasten en huurrecht bij scheiding

Ik ben het huis uit en betaal huur. Moet ik ook nog meebetalen aan de hypotheek?

Ja, zolang de woning gezamenlijk eigendom is en jullie nog getrouwd zijn. De wet maakt geen uitzondering op grond van wie er woont. Tegenover die verplichting staat dat je na de officiële scheiding een gebruiksvergoeding kunt claimen van degene die er wel woont.

Wat is een gebruiksvergoeding precies?

Een vergoeding die de achterblijvende partner aan jou betaalt, omdat jij als mede-eigenaar geen gebruik kunt maken van de gezamenlijke woning. Het is een compensatie voor het gemiste woongenot. Recht op een gebruiksvergoeding ontstaat pas na de officiële inschrijving van de scheiding; vraag het tijdig aan.

Hoe hoog is de gebruiksvergoeding?

Er is geen vaste formule. Rechters kijken naar de overwaarde, de huurwaarde, jullie beider inkomen en de woonlasten die jij elders betaalt. Bij flinke overwaarde wordt vaak 2,5 tot 4% per jaar genomen over jouw helft van de overwaarde. Bij weinig overwaarde wordt soms gekeken naar de feitelijke eigenaarslasten.

Mag ik de hypotheekrente nog aftrekken als ik het huis heb verlaten?

Ja, voor maximaal twee jaar via de scheidingsregeling, mits je ex nog in de woning woont. Zodra ook de achterblijvende partner vertrekt, geldt de verhuisregeling: aftrek voor het jaar van vertrek plus nog drie jaar daarna, of totdat de woning is verkocht.

Wat als mijn ex de hypotheek niet meer betaalt?

Dan kan de bank jou aanspreken voor de volledige schuld. Jullie zijn allebei hoofdelijk aansprakelijk, ook na vertrek. Dit verdwijnt pas als je via de notaris officieel bent ontslagen uit de aansprakelijkheid, met akkoord van de hypotheekverstrekker.

Mijn ex weigert mee te werken aan de verkoop van de woning. Wat kan ik doen?

Je kunt de rechter vragen de verdeling af te dwingen op grond van artikel 3:178 BW. De rechter kan bepalen dat de woning wordt verkocht, ook zonder medewerking van je ex. Mediation is doorgaans sneller en minder beschadigend, probeer dat eerst.

Het huurcontract staat alleen op naam van mijn ex. Heb ik dan geen recht op de woning?

Jawel. Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap en is de woning jullie echtelijke woning, dan ben je automatisch medehuurder op grond van artikel 7:266 BW. Het maakt niet uit wie het contract heeft getekend.

Mijn ex heeft tijdens de scheiding een huurwoning gehuurd. Ben ik daar ook verantwoordelijk voor?

Formeel wel, zolang het huwelijk nog niet officieel is ingeschreven. Je bent immers automatisch medehuurder van elke huurwoning die je partner huurt tijdens het huwelijk. Dit risico verdwijnt na de inschrijving van de echtscheiding. Leg dit vast in het convenant.

Kunnen we zelf afspreken wie de huurwoning krijgt?

Ja, en dat is de beste route. Leg het vast in het scheidingsconvenant en meld het bij de verhuurder. Die past het contract aan. Lukt het jullie niet samen, dan beslist de rechter.

Wat als de verhuurder niet akkoord gaat met overname van het huurcontract?

Dan kun je naar de rechter. Die kan op grond van artikel 7:266 lid 5 BW bepalen wie huurder wordt, ook zonder akkoord van de verhuurder. De verhuurder mag zijn belangen inbrengen, maar de rechter beslist.

Wij wonen ongetrouwd samen in een huurwoning. Wie heeft er dan recht op?

Het automatische medehuurderschap van artikel 7:266 BW geldt alleen voor gehuwden en geregistreerde partners. Voor ongehuwde samenwoners bestaat een apart traject: erkend medehuurderschap op grond van artikel 7:267 BW. Dat moet actief worden aangevraagd bij de verhuurder. Staat alleen jouw naam op het contract, dan heb je het sterkste recht, tenzij je partner erkend medehuurder is geworden.

Kan ik de gebruiksvergoeding ook met terugwerkende kracht claimen?

In beginsel wel, maar rechters zijn hier terughoudend mee. Hoe eerder je de vergoeding aanvraagt en vastlegt, hoe sterker je positie. Wacht je lang met claimen, dan riskeert de rechter de terugwerkende kracht te beperken.

Wat als de woning meer waard is geworden? Wie profiteert daarvan?

Bij gezamenlijk eigendom (standaard 50/50) delen jullie allebei in de overwaarde bij verkoop. Heb je privégeld ingebracht , zoals een erfenis of schenking, dan heb je recht op dat bedrag terug, maar niet automatisch op een deel van de waardestijging, tenzij dat expliciet is afgesproken.

Hoe lang kan de woning onverdeeld blijven na de scheiding?

Formeel onbeperkt en in de praktijk soms jaren. Via mediation is een praktische oplossing meestal binnen twee tot vier maanden te bereiken.

Zo pak je dit aan: maak vroeg duidelijke afspraken

De meeste problemen rondom woonlasten bij scheiding ontstaan doordat mensen niet weten welke rechten en plichten ze hebben, en doordat er geen afspraken zijn gemaakt. Dat leidt tot misverstanden en soms jarenlange juridische strijd.

Een scheidingsconvenant dat de woonlasten duidelijk regelt, is de effectiefste manier om dat te voorkomen. Leg daarin vast:

Wie welke hypotheeklasten betaalt en vanaf wanneer
Of er een gebruiksvergoeding geldt, hoe hoog en vanaf welke datum
Wanneer de woning wordt verkocht of toebedeeld en hoe de opbrengst wordt verdeeld
Wie het huurrecht op welke huurwoning behoudt
Wanneer het medehuurderschap van de vertrekkende partner eindigt

Lukt het jullie er samen niet uit te komen? Dan kan een MfN-erkend mediator helpen om tot heldere, juridisch solide afspraken te komen — zonder rechter, zonder advocatenstrijd.

Neem contact met ons op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. We kijken samen naar jouw situatie en bespreken wat er nodig is.

Bronnen

Wetgeving

Art. 1:81 BW — wederzijdse zorgplicht (fourneerplicht) tussen echtgenoten
Art. 1:84 BW — bijdrage aan kosten van de huishouding naar evenredigheid van inkomen
Art. 1:87 BW — vergoedingsrecht bij inbreng privévermogen in gemeenschappelijk goed
Art. 3:166 BW — gezamenlijk eigendom en gelijke aandelen bij gemeenschap
Art. 3:169 BW — grondslag gebruiksvergoeding bij exclusief gebruik gezamenlijk eigendom
Art. 3:172 BW — draagplicht eigenaarslasten naar rato van eigendomsaandeel
Art. 3:178 BW — rechterlijke verdeling bij onverdeeld gebleven eigendom
Art. 3:189 BW — ontbinding huwelijksgemeenschap bij indiening verzoekschrift
Art. 7:266 BW — medehuurderschap van rechtswege voor echtgenoot of geregistreerd partner
Art. 7:267 BW — erkend medehuurderschap voor niet-gehuwde samenwoners
Art. 3.111 lid 4 Wet Inkomstenbelasting 2001 — scheidingsregeling hypotheekrenteaftrek na vertrek uit de woning

Jurisprudentie

Hoge Raad (vaste lijn) — grondslag gebruiksvergoeding op grond van art. 3:169 BW; deelgenoot met exclusief gebruik is verplicht tot schadeloosstelling
Gerechtshof Den Haag, 21 november 2018, ECLI:NL:GHDHA:2018:3226 — huurkosten vertrekkende partner zijn relevante factor bij billijkheidstoets gebruiksvergoeding
Gerechtshof Den Haag, 19 oktober 2017, ECLI:NL:GHARL:2017:9158 — geen gebruiksvergoeding over de huwelijkse periode vanwege de fourneerplicht (art. 1:81 BW)
Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch, 15 juli 2014 — gebruiksvergoeding berekend op basis van gemiddelde woningwaarde gedurende de periode van exclusief gebruik
Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch, 9 oktober 2024, ECLI:NL:GHSHE:2024:3157 — toepassing scheidingsregeling hypotheekrenteaftrek (art. 3.111 lid 4 Wet IB)

Overige bronnen

Rapport Alimentatienormen (Tremanormen), versie per 1 januari 2023 — woonbudget 30% van netto besteedbaar inkomen als forfaitaire rekenmethode
Belastingdienst — Scheiden en de eigen woning
Juridisch Loket — Scheiding en de huurwoning

Dit artikel is informatief van aard en vervangt geen juridisch advies voor jouw specifieke situatie. Heb je vragen over jouw situatie? Neem contact met ons op.

Wie betaalt wat bij scheiding? Hypotheek, huur en gebruiksvergoeding uitgelegd